wukrora

Iraila hasieran itzuli ginen. Grabatutako bideoak eta ateratako argazkiak behar den bezala jaso gabe ditugu oraindik, baina aste honetan hasi gara blogaz gain zerbait gehiago egiten.

Ostiralean Tolosako Atsedena Taldean izan ginen argazkiak erakusten eta gure esperientziaren inguruan hitz egiten. Larunbatean afaria izan genuen aurten Wukron izan garen sei lagunok. Lehenago ere ezagutzen bagina ere, norberak berak bizitakoa azaltzeko eta proiektu berrien inguruan hitz egiteko balio izan zuen.

Horrelakoetan, eta batez ere bertan izan direnei kontatzen diegunean, gure bueltako bidaiak harritzen ditu gehien.

Uztaila hasera hartan, Bilbotik irten ginen, Alemanian eskala egin eta egunean bertan Addis Abebara, hiriburura, heldu giñen. Bertan pasa genuen gaua eta hurrengo egunean Makellera hegazkina hartu.

Erabakita zegoenaren arabera, bueltako bidaia bide beretik egingo genuen bi hilabete beranduago. Ez dakit zergaitik ezta nola ere, baina niri bidaiatzeko gogoa sartu zitzaidan bertan ginela. Etiopian egotearekin nahikoa ez eta Makelle-Addis Abeba autobusez egin behar genuela okurritu zitzaidan. Leire konbentzitu eta hala egin genuen. Hegazkinez ordubete eskaseko bidaia bi eguneko abentura bihurtu genuen asfaltatu gabeko errepideetatik. Gurekin batera beste tolosar bat; bertan ezagutu genuen eta Addisera zioan Maite.

Horreraino azaltzea dagoena, gainerakoa ikusi eta bizi egin behar da. Adibide hutsak dira bidaian autobusa errepide bazterrean geratu eta nola komonak ezean baso erdira bidaltzen gintuzten mutilak alde batera eta neskak bestera; nola beste autobus bat jaso behar izan genuen eta bidaiari kopuru bikoitzak bidaiatu genuen; atzerapena 3-4 ordukoa izan zela; tartean gaua pasatzeko hotelak ez zuela argirik, ez urik geletan, bertako komonetara ezin zela gerturatu ere egin usaiagatik, hirurok ohe berean lo egin behar izan genuela eta gainera, logela hartzeko korrika eta bultzaka ibili behar zela.

Jendea ahozabalik geratzen da, baina gu ez gara damu!

Gaurkoan Saint Mary-ri buruz idatzi nahi dut. Izan ere, gure historiak ahaztezinak dira, baina ez lirateke berak izango Saint Mary-n bizi izan ez bagina. 

Saint Mary, “White Father”-ak bizi diren lekua da. Bertan beraien etxebizitzez gain proiektuko hainbat ikasgela eta “Social centre” ohia aurkitzen dira, baina gu joan ginenean ez zeuden funtzionamendu bete-betean, oporraldi garaia baitzen haientzat ere. 

Saint Mary-k ez zirudien Etiopia, ezta Wukro ere. Misioko atea zabaldu eta pobrezia eta gainontzekoak alde batera geratzen ziren, izan ere erabat zaindutako gunea zen. Bertan bizi izan ginen biok beste hainbat kooperante eta “White Father”-ekin batera. Denok biltzen ginen otorduetan eta goizen edo arratsaldean egin genuenaz hitz egiteko astia edukitzen genuen. Interesgarria zen benetan besteen istorioak entzutea: haur txikiei ingelesa irakasten aritu zen kooperantearena, etxez etxe bisitak egiten goiza pasa zuen fisioterapeutarena, “Social-centre”-en Wukrotarren lista egiten izan zituzten tira-birei buruzko Martaren istorioa, etab. Sekulako denbora-pasa!

Kooperante eta “White Father”-ez gain, hainbat etiopiar  aritzen ziren misioan lanean. Haiei esker mantentzen zen lekua hain txukun. Etiopiar hauek misiokoek kontratatutakoak ziren eta sukaldatzen, garbiketak egiten edota hainbat enkargutan aritzen ziren. Inor baina atseginagoak ziren, eta noski, emakume etiopiarrek izaten duten bizimoduarekin alderatuz, sekulakoa zen haien bizi-maila. Apaizetako bat beti kexatzen zen sukaldariak jan eta jan egoten omen zirela!

  
Sukaldari etiopiar bat bere seme-alabekin.

Atzo lagunekin buelta bat ematera atera nintzen kalera. Hotz handia egiten zuenez tabernetan sartu eta pare bat pote hartu genituen,”Wukrora” blogerako sarrera bat egiteko gaia bururatu zitzaidanean.

Wukrora joan baino lehenago ez zitzaigun ezta burutik pasa ere egin bertan parrandan ibiltzeko aukerarik edukiko genuenik. Baina iritsi eta lehengo astean  misioko kooperante batzuek beraiekin pote batzuk hartzeko gonbitea luzatu ziguten, eta guk nola ez, baiezkoa eman genien.

Tabernetan sartu bezain laster ohartu ginen ez zirela bertakoak gure herritan eaurkitzen ditugun ohiko tabernak bezalakoak. Wukron tabernak “putetxeak” dira. Ez dago “putetxea” ez den tabernarik zabalik gauetan. Hala ere ez dira hemengo tabernengandik hainbeste bereizten. Izan ere gizonezkoak bertan dantzan egoten dira, bat edo beste tabernako emakumeren batengana hurbildu eta aparteko gela batetara eramaten duen bitartean.

Erdian aurkitzen den neskak taberna horretan egiten zuen lan.

Gure eran denborapasa zihoan neskarik ez zegoen Wukroko tabernetan, denborapasan baino lanean egoten baitziren, prostituzio lanetan hain zuzen. Gizonezkoek prostituten zerbitzua eskura eduki zezaketela adierazteko bonbila gorri bat egoten zen barrako tetxoan zintzilik.

Putetxe edo ez, guk primeran pasatzen genuen haien eskualdeko dantzak ikasiz. Tabernako besteek erakusten ziguten tigray-dantza eta Wukroko gizon askori grazia egiten zien gu dantzan hala ibiltzeak. Honengatik asko etortzen ziren kooperanteokin batera dantzatzera. Benetan giro bitxia zen bertan sortzen zena!!!!

Kooperante batzuk eta Etiopiarrak Tigray-musika dantzatzen.

Unibertsitatean nago oraindik, beraz gaur ez dago argazkirik.

Nazioarte harremanak delako gaian, gobernuz kanpoko erakundeen inguruan hitz egiten aritu gara; hauek herrialde askotan egiten duten beharrezko lanaren inguruan. Inongo dudarik gabe, Wukro da leku hauetako bat eta beste behin, klasetik deskonektatu eta nere imaginazioak hara egan egin du.

Etxean eta lagunen artean argazkiak erakutsi ditudanean, zenbaitengan “txasko” pixka bat eragin du haurrak ondo jantziak eta gose arpegirik gabe aurkitzeak. Egoera hil ala bizikoa ez bada ere, beren beharrak eta bizimoduak gureengandik guztiz ezberdinak direla azaldu dugu orainarte eta beren bizi kalitatea, Angel eta gainerakoen lanari esker pribilegiatua dela inguruan gogoratu beharra dago.

Bizitzeko behar-beharrezkoa dena badute beraz, baina hau gobernuz kanpoko erakundeei esker da, misiolari taldeari esker… eta askotan badaude, beraiek ia oharkabean pasatzen dituzten beharrak.

Saint Maryko misioan ez ginen medikuak, baina mirariak egiten genituen. Egunero egunera hogei bat haur eta gazte gerturatzen ziren gugana zauri txikiak eta gaitz ezberdinak sendatzeko eskatuaz. Bagenuen botikin moduko bat eta harekin eta pazientzia, atentzio eta mimoekin konpontzen genituen gaixotasunak. Bertan gustora egoten nintzen ni, batez ere zauriak eta ondoren ni ere kutsatu ninduen Tiña garbitzen.

Botikin hori batez ere bertara joaten giñenok, guretzat, bi hilabeteetan behar genuenetik sobratutakoez osatzen zen. Gaixotasun zehatz eta larrienentzat eskatzen zen, etortzekoak zirenei zerbait ekar zezaten, baina oinarrizko gauzak falta ziren batez ere.

Frustantea zen niretzat hogei ume izatea ilaran zauri larriekin edo belarritako zuloak guztiz infektatuta eta gasak denentzat helduko ez zirela ikustea. Ez Wukron, ez inguruetan ez zen antzekorik saltzen. Argi dago Wukron hemen baina okerragoa izango litzakela gasa bera bi haurrekin erabiltzea…

Botikinean inor gehiago geratzen ez zenean gasa bakoitza erditik ala lau zatitan moztera dedikatzen nintzen; egun batean erabilitako guanteak ondo garbitzerea urrengo egunean erabili ahal izateko; gasa “malgastatzeko” beharra ez zuteenei eskuekin garbitzen nien zauria…

Ezin imagina dezakegu egoera hori Euskal Herrian.

Etiopia = Afrika.Desertua, sabana… ez dakit zer nuen buruan bertara iritsi aurretik baina argi daukat ez nituela buruan ikusi nitun paraje paregabeak. Etiopia meseta da. Izugarrizko mendiak eta desnibelak dituen lurraldea.

Uztaila eta abuztuan izan ginen bertan eta hauek dira euriaz gozatzeko dituzten hilabete bakarrak bertakoek. Hori dela eta paisaia berdea zen.

Izugarria da gutako bakoitzak bere gelan izan ditzakeen trasto kopurua! Asteburu honetan jabetu naiz horretaz ni, gela pintatzeko dena mugitu beharrarekin. Liburuak, kuadernoak, cd-ak, argazkiak, rekuerdo eta antzeko txorakeriak… hori dena, gela nahiko txukun batean eta armairua ireki aurretik.

Egin kontu nire jabetza erdiak Bilboko pixuan daudela, erabiltzen ez ditudan gauza asko ganbara edo garajean eta denontzat erabilgarri direnak sala, sukalde edo beste edonoren logelan. Orain jarri pentsatzen zenbat aldiz astean sentitzen dugun zerbaiten falta eta zenbat aldiz egiten ditugun behar ez ditugun erosketak. Bidertu hori dena bost aldiz. Hori izango litzake bost laguneko familia batek “beharko” litukeen gauza kopurua. Orain saiatu hori dena zuen logela baina txikiagoa den gela bakarrean sartzen… ezinezkoa da!!

 Wukroko biztanleek zituzten gauza kopuruagatik baina, behar zituzten gauza kopuruengatik deitzen zidaten niri atentzioa. Beren etxeak, lehenago aipatu bezala logela bakarrekoak ziren. Bertan bost edo sei lagun bizi ziren, umezurtzak izanik ere, anai-arreba kopuru altua izaten baitziren. Gehienez bi koltsoi izaten zituzten, oherik ez eta asko eta askok koltsoi bakarra edo bate ere ez. Beren jabetza bakarrak kafea prestatu ahal izateko “hornillo” txiki bat, pare bat kazuela eta ura jaso ahal izateko bidoia ziren. Hauek denak txukun etxearen iskin batean. Erropa, manta edo antzekoak, gutxi izaten zirenak, kartoiezko kaja erdi hautsi batean egoten ziren, denenak nahastuak eta inongo ordenik gabe.

Gainerako guztia, ez zen beharrezkoa. Ez zuten faltan botatzen, nik uste, Wukron bertan ere ez zela beste askorik eskuragarri.

Beti jartzen dudan adibide bera: orriak. Gure inguruko haur eta gazte guztiak eskolarizatuak zeuden, eskolara joaten ziren eta bertan banatzen zitzaien behar zuten materiala. Bertan lortzen zuten non idatzi eta zerekin idatzi, baina halako materiala ezin zen berandugorako gorde. Etxean bertan, kazuelak sutatik kentzeko orriak erabiltzen zituzten “manopla” modura; dendetan hartoa, kafea eta antzekoak biltzeko erabiltzen ziren paperak ere ez ziren zuriak, erabiliak zeuden; sua piztu ahal izateko haurrak inongo beldurrik gabe erretzen zituzten aurreko egunean ikasitakoak…

Eta ordenagailu aurrean zauden bitartean, begiratu zenbat kuaderno dituzun inguruan, zenbat boligrafo, zenbat adorno, argazki, paper, erropa eta pitxi.

Atzo, supermerkatura joan eta emakume beltz bat ikusi nuen bere bi semeekin. Batek sei urte inguru izango zituen, bestea aldiz, haurrentzako-kotxetxoan zihoan. Nire albotik neskatila euskaldun bat pasa zen bere amarekin eta hirukote beltzari begira-begira geratu zen. Honek erreflexionatzera eraman ninduen: ez al zuen neska hark inoiz ere halakorik ikusi? Ziur nago honen erantzuna baiezkoa dela, baina tira. Kontua da Wukron geundela gertatu zen pasadizoa gogora etorri zitzaidala. 

Gero eta gehiagok duzue orrialde honen berri pixkanaka. Irakurtzen duzuen bakoitzean ez bada ere, onartu eta eskertzen dira iruzkinak noizbehinka!! Gaiari buruz ez bada ere, irakurri duzuela jakin dezagun!

YAKENELE!!!

Jaiegunak direla eta zubia izan dugu guk aste honetan. Wukron, jaieguna bada ere, ez zaio lanera joateari uzten. Hala izan zen Ashenda delakoan gutxienez.  

Ashenda, nesken festa da. Hiru egunetan zehar beren jantzirik hoberenak nahiz jantzi tradizionalak jantzi eta taldeka kalera irteten dira emakume eta neska guztiak danbor baten laguntzaz abesteko asmoz. Hemengo gabonen antzeko zerbait da. Etxez etxe diru eske ibili beharrean, kalean bueltaka ibiltzen dira, ezagunen etxera bakarrik sartuaz.

Tigrai eskualdeko traje tradizionalak

Ikaragarria zen neskatoen zirrara jaiegunak hurbiltzen zioazen neurrian, azken egunean, asko ez ziren lo egiteko gai izan! Lehenengo egunean lasai ibili ziren, baina egunak aurrera, kotxeak karreteran geratu, taldeen artean iletik tira eta dirua emate ez zien edonori “atakatzeko” gai ziren.  

Aurten inoiz ezagutu dugun ama gazteena ezagutu genuen. 13 urterekin eduki zuen semea proiektuko ume batek. Badakite aita nor den, baina ez da beraiekin bizi. Egia esan, ez dakit amak lan egiten duen edo ez, baina haurra aurrera ateratzen du. Bueno, nolabait Wukroko haur mimatuena zela esaten genuen denok, baina nahi ala ez, kooperante guztiak txora-txora eginda uzten gintuen. 

Bi urte ditu Ederrek( beraz, bere amak 15). Jaio zenean Wukron zegoen kooperante euskaldun batek jarri zion izena. Beste haur guztiak baino atentzio handiagoa du bere gain, gainontzeko haur guztiek hartzen dute besotan eta denek nahi izaten dute berarekin jolastu. Honen ondorioz, beste guztiek baino gehiago protestatzen zuen ere.Hala ere kooperante guztiak txora-txora eginda utzi gintuen. Hain zen politta!!! 

Misioko sukaldariek etab.-ek, beste haurrei ez bezala janaria ematen zioten. Anekdota bezala, “nocilla” jaten eman genionekoa kontatuko dut:Behin “nocilla” ematea  pentsatu genuen. Wukron ez zegoen nocilla saltzen zuten dendarik, baina gure misiokoek ondoko hiritxo batetatik lortzen zuten. Inoiz ez zuen Ederrek “nocilla” bezalako ezer ikusi. Beraz, bere aurpegiak masa marroi hori ikustean nazka adierazten zuela esango nuke. Baina behin Martak jaten zuela ikusita, goxo-goxoa iruditu eta den-dena hartu zuen. 

Ez zegoen etxera berarekin eraman nahi ez zuenik!

Wukroko haur batzuk Ederrekin.

 Martak Ederri “nocilla” ematen dio.